के चांगुनारायण बाैद्ध देेवता हुन ?


चांगुनारायण मन्दिर

चांगुनारायण मन्दिर भक्तपुर जिल्लामा पर्दछ। काठमान्डाैबाट १८ कि०मि पर रहेको यस मन्दिर समुन्द्र सतहकबाट १५४१ मि० माथि रहेको छ। यस मन्दिरमा हरि बोधनिका दिन ठुलो मेला लाग्ने गर्दछ।

इसाको तेस्रो शताब्दीमा निर्माण भएको मानीएको यस मन्दिर हाल दुई तल्लाको रहेको छ। लिच्छविकालमा बनेको यस मन्दिर पैला शिखर शैलीमा थियो भनी मानियको यस मन्दिर हाल मल्लकालिन तल्ले शैलिमा छ।
विभिन्न समयमा यस मन्दिर बाैद्ध हाे या हिन्दु भनी विवाद अाउने गरेको छ। बौद्धमार्गीहरूले यस मन्दिरलाई हरि हरि हरि वहान लाेकेश्वर भनी मान्द छन भने हिन्दुहरूले यस मन्दिरलाई नारायण/हरि/बिष्णु भनि पुजा गर्ने गर्दछन्। यस मन्दिर नेपाली शैलीमा निर्मित छ। यस धर्मिक क्षेत्रमा अरू पनि हिन्दु देवि देवताको मूर्तिहरू छन्। तर यस ठाँउमा बिशेष  बाैद्ध धर्मावलम्बीले मान्ने देवता पद्मपाणि लाेकेश्वरकाे पनि मूर्ति रहेकाे छ।

चाँगुकाे पद्मपाणि लाेकेश्वर

 तर यस ठाउमा भने बाैद्ध दर्शाउने यही एक प्रतिमा रहेकाे छ। नेपाालकाे बिभिन्न मन्दिरमा यस्ताे देख्न सकिन्छ। नेपालमा आदि समयदेखि नै हिन्दु र बााैद्ध धर्मसँङ्गै बििककास भएकाे पाउछाै। एउटै देवतालाइ बाैद्ध  र हिन्दु भनि पुजा गरिन्छ, जस्तै : महांकाल, बज्रयाेगिनी, सम्मर आदि। यस ठाँउमा चाहे जेकाे मुर्ति हाेस्, मानिसले भगवानलाइ त पुज्ने हाे। त्यसैले बाैद्ध मान्नेका लागि यिनि हरि हरि हरि वहान लाेकेश्वर हुन र हिन्दुका लागि यनि नारायण हुन्। 

हरि हरि हरि वहान लाेकेश्वर

भित्रकाे प्रतिमाले केही फरक पार्दैन। ललितपुरका मछिन्द्रनाथ बाैद्ध भएतापनि सबैले शिव भनि पुजेका छन। शिव भनि पुजिएका पशुपतिलाइ पनि बाेधित्त्व मानि प्राथना गरिन्छ र एक बिशेष दिन पशुपतिकाे गहना निकालि बुद्धकाे पहिरन लगाइन्छ। यस कारण चांगु पनि दुबै हिन्दु पनि बाैद्ध पनि हुन्।






 पद्मपाणि लाेकेश्वर

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

हरिबोधिनी एकादशी महिमा | Haribodhani Ekadashni

Image
वर्षमा पर्ने चौबीस वटा एकादशी मध्ये सबैभन्दा ठूलो एवं महत्वपूर्ण एकादशी हो । त्यसैले यसलाई ठूलो एकादशी पनि भनिन्छ । कोजाग्रत पूर्णिमाबाट बाल्न थालिएको आकाशे बत्तिलाई आजबाट बाल्न बन्द गरिने चलन पनि छl Garud narayan with Shree deviand Bhu devi (  Stolen image ofNepal ) हरिशयनी एकादशी को दिन क्षीर सागरमा सुत्नुभएका भगवान विष्णु आजैको दिन उठ्नुहुने पुराणहरूमा उल्लेख गरिएको छ। विष्णु क्षीर सागरमा सुतेकाले यी चार महिना विवाह व्रतबन्ध जस्ता माङ्गलिक कार्य नगरिने परम्परा छ । सो समयमा खोला, नदीनालामा बाढी आउने र सर्पजस्ता जीवको भयका कारण यात्रा गर्नु अशुभ मानिन्छ । बैदिक सनातन सस्कारमा तुलसी पूजा को ठूलो महत्व छ । श्रिमद्ध भागवतको ३ को ५ को १९ औं खण्डमा तुलसी बिरुवाको दैविक गुणलाई व्याख्या गरिएको पाइन्छ ।पद्म पुराणमा बिन्दा देवी ले पृथ्वी मा आएर भगवान बिष्णु लाई आफ्नो पतिा रुपमा पाउन गरेको तपस्यासंग तुलसीको महत्व लाई गासिंएको पाइन्छl स्कन्द पुराण्ले पनि तुलसी को पूजा गरेमा अनन्त फल प्राप्त हुने व्याख्या गरेको छ । औपचारीक रुपमा हरिशयनी एकादशीमा रोपिएको तुलसीको विरुवा हरिबोधिनी एकादशीसम्ममा ...
Read more

के हो बिक्रम सम्बत? कसले चलायो बिक्रम सम्बत | About Bikram Sambat | Ancient Nepal

Image
नेपालले मान्दै आएको राष्ट्रिय संम्वत विक्रम  १२ महिना तथा सुर्यलाइ प्रमुख मानी चल्ने गर्दछ।  यस सम्बत हाल नेपालको राष्ट्रिय सम्बतको रुपमा चल्दै आइरहेको छ। यसको उद्गम स्थल कतिले भारत पनि भनेका छन् भने कतिले नेपाल नै भन्छन्। पढ्न अल्छी लाग्छ भने, भिडियोको रुपमा हेर्न तल क्लिक गर्नुहोस   नाम बिक्रम भएका कारण यसको स्थापना भारतका राजा विक्रमादित्यले गरिएको मानिन्छ। यद्यपि कोहीले  चन्द्रगुप्तले नै आफ्नो नाम विक्रमादित्य राखी उनिले नै यो सम्बत चलेको मानिन्छ। तर यथार्थमा भारतीय राजाले यो सम्बन्ध सुरु गरेको नभई नेपालको आफ्नै मौलिक सम्वत्को रुपमा रहेको छ। जसरी नेपाल संवत् नेपालको आफ्नै मौलिक सम्वत् हो यसरी नै विक्रम संम्वत पनि नेपालको आफ्नै मौलिक संम्वत हो। सर्वप्रथम हामी विक्रम संम्वतलाई बुझौ। विसं शक संवत् भन्दा १३५ वर्षअगाडि तथा नेपाल संवत् भन्दा ९३६ वर्षअगाडि र इस्वी सम्बत भन्दा ५६ बर्ष ८ महिना १५ दिन अगाडि रहेको छ। यो सूर्यको गतिअनुसार चल्दछ र यसको तिथिमिति यसै  अनुसार मिलेको छ। जसको कारण एक वर्षमा ३६५ दिन रहेको छ भने उत्तरआम्नाय तथा दक्षिणआम्नाय पन...
Read more

अनिकालका देवता मिननाथ | Minnath temple of Patan | Ancient Nepal

Image
मीननाथ नाथ सम्प्रदायको देवता मानेतापनि बौद्धबाट धेरै बाट प्रभावित भएको देखिन्छ। हुन त मिननाथ पहिला नै उत्पत्ति भएको र यिनहरु बौद्ध विशेष देवता मानी पूजा गरिन्छ। यी देबतहरु लिच्छविकाल भन्दा निकै पुरानो मानिन्छ| तर पछि नेवार बौद्ध देवताहरूको पछाडी नाथ थपिएको मानिन्छ; जस्तै स्वयम्भूनाथ, बौद्धनाथ, मच्छिन्द्रनाथ आदि।  त्यसैले यिनी दुवै हिन्दु तथा बौद देवता मानिन्छ। यस देवतालाई मत्स्येन्द्रनाथको पुत्र पनि मानिन्छ। कसैकसैले मिननाथ र मच्छिन्द्रनाथ एउटै देवता हो पनि भन्ने गर्दछन्। तर अनुमानित ९ अौ शताब्दीमा लेखिएको एक प्राचीन हस्तलिखित ग्रन्थहरू जुन राष्ट्रिय अभिलेखालयमा रहेका छ त्यसमा हेर्ने हो भने मिननाथ र मच्छिन्द्रनाथ छुट्टै देवताः भएको बुझिएको छ। मुसलमानहरुले हिन्दुस्तानमा आक्रमण गरी त्यहाँ भएका हिन्दुहरुलाई मुसलमान बनाएको थियोे र जो मान्दैन त्यसको हत्या गरिदिए। यो बाट बच्नलाई धेरै हिन्दुहरुले धर्म परिवर्तन गरे तथा कोही भागे। नाथ सम्प्रदाय त्यसबखत बढेको सम्प्रदाय हो। यस सम्प्रदायमा भगवान शंकरलाई उच्च्तम मानिन्छ। त्यस समय यो उत्त्पती भएकाले यस सम्प्रदायको समन्ध दुबै मुस्लिम...
Read more